Haalbaarheidsonderzoek spoor 2: eerst onderzoeken of het haalbaar is, of gewoon starten?

“Onze arbodienst adviseert eerst een haalbaarheidsonderzoek voor spoor 2. Wat betekent dat precies?” Deze situatie komen wij in de praktijk regelmatig tegen. Een werkgever meldt zich bij ons nadat vanuit een andere arbodienst is geadviseerd om eerst een haalbaarheidsonderzoek spoor 2 te laten uitvoeren.

De gedachte daarachter is begrijpelijk: eerst onderzoeken of een tweede spoortraject voldoende kans van slagen heeft en daarna bepalen of het daadwerkelijk wordt ingezet.

Maar op dat moment stellen wij bij Your Next Arbo vaak een andere vraag: waarom eerst onderzoeken óf spoor 2 haalbaar is, als je tijdens een spoor 2-traject juist kunt onderzoeken wat er wél mogelijk is?

Het is een verschil in visie op de manier waarop je naar spoor 2 kijkt. Wij geloven dat je vooraf niet altijd kunt voorspellen wat een werknemer tijdens een traject kan bereiken.

Maar wat is dan precies de waarde van een haalbaarheidsonderzoek? En kun je op basis daarvan besluiten om spoor 2 achterwege te laten?

Wat is een haalbaarheidsonderzoek spoor 2?

Een haalbaarheidsonderzoek is bedoeld om te beoordelen hoe kansrijk een tweede spoortraject voor een werknemer lijkt. Daarbij wordt onder andere gekeken naar:

·       de belastbaarheid en beperkingen van de werknemer; 

·       het arbeidsdeskundig onderzoek; 

·       opleiding en werkervaring; 

·       kennis en vaardigheden; 

·       interesses en mogelijkheden; 

·       de arbeidsmarktpositie; 

·       mogelijke functies en werkzaamheden die aansluiten bij de mogelijkheden. 

Op basis hiervan wordt een inschatting gemaakt van de kans van slagen van een spoor 2-traject.

De conclusie kan bijvoorbeeld zijn dat er weinig passende mogelijkheden op de arbeidsmarkt worden gezien. En dat een spoor 2 traject daarom geen nut heeft en niet hoeft te worden ingezet. Dat kan waardevolle informatie zijn. Maar daarmee is de re-integratie niet automatisch afgerond.

Een haalbaarheidsonderzoek is geen spoor 2-traject

Dit is een belangrijk onderscheid. Een haalbaarheidsonderzoek probeert antwoord te geven op de vraag: “hoe kansrijk lijkt een spoor 2-traject?” Een spoor 2-traject gaat vervolgens over het daadwerkelijk onderzoeken en vergroten van de mogelijkheden om buiten de eigen organisatie werk te vinden.

UWV omschrijft spoor 2 als activiteiten die gericht zijn op werkhervatting buiten de eigen organisatie. Zodra er geen zicht meer is op structurele hervatting binnen de eigen organisatie, moet een adequaat tweede spoor worden gestart om de hervattingskansen zo veel mogelijk te vergroten. Als uitgangspunt noemt UWV dat een tweede spoor uiterlijk binnen zes weken na de Eerstejaarsevaluatie moet worden gestart, tenzij er binnen drie maanden concreet perspectief bestaat op structurele werkhervatting binnen de eigen organisatie. 

Een haalbaarheidsonderzoek kan dus helpen bij de beoordeling van de situatie. Maar het onderzoek zelf is iets anders dan de concrete re-integratieactiviteiten binnen spoor 2.

Kun je spoor 2 achterwege laten als een haalbaarheidsonderzoek weinig perspectief ziet?

Dit is misschien wel de belangrijkste vraag. Stel dat uit het haalbaarheidsonderzoek blijkt dat er nauwelijks passende functies of vacatures worden gevonden. Kun je dan concluderen: “spoor 2 heeft weinig kans van slagen, dus we zetten het niet in?”

Daar moet je voorzichtig mee zijn. De arbeidsmarkt is namelijk niet statisch. En ook de situatie van de werknemer kan veranderen. De belastbaarheid kan verbeteren. Een werknemer kan nieuwe vaardigheden ontwikkelen. Een andere richting kan interessant blijken. Het zoekprofiel kan worden aangepast. Er kunnen nieuwe vacatures ontstaan. Of tijdens de begeleiding blijkt dat er mogelijkheden zijn die vooraf niet zichtbaar waren.

Daarom is er een belangrijk verschil tussen: “op dit moment zien we weinig passende mogelijkheden” en  “er zijn geen mogelijkheden voor re-integratie buiten de organisatie.”

Dat zijn twee verschillende conclusies.

Wat gebeurt er bij de RIV-toets?

Wanneer een werknemer een WIA-aanvraag doet, beoordeelt UWV onder andere het re-integratieverslag en de inspanningen die werkgever en werknemer hebben geleverd (RIV-toets). Als het re-integratieresultaat niet bevredigend is, kijkt UWV naar de geleverde re-integratie-inspanningen. Daarbij wordt onder andere gekeken naar de mogelijkheden binnen spoor 1 en naar de vraag of spoor 2 tijdig en adequaat is ingezet wanneer dat aan de orde was. 

Een werkgever kan daarom niet automatisch ervan uitgaan dat een haalbaarheidsonderzoek voldoende onderbouwing is om spoor 2 niet in te zetten. Dat blijkt ook uit de rechtspraak.

Wat zegt de rechtspraak?

De Centrale Raad van Beroep heeft zich meerdere keren uitgesproken over situaties waarin de mogelijkheden van een werknemer beperkt waren en spoor 2 niet of onvoldoende was ingezet.

Een interessante uitspraak is die van 19 augustus 2021. In die zaak was een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd. Daaruit kwam naar voren dat het inzetten van een tweede spoortraject praktisch niet haalbaar leek en dat er geen passende vacatures waren.

Toch werd een loonsanctie opgelegd door het UWV aan werkgever. Een belangrijke reden daarvoor was dat de haalbaarheidsonderzoeken waren gebaseerd op een onjuist of onvolledig vastgestelde belastbaarheid. De werkgever had daardoor onvoldoende re-integratie-inspanningen verricht. De rechtbank stelde bovendien vast dat er, anders dan de haalbaarheidsonderzoeken, geen concrete stappen in een tweede spoortraject waren gezet. 

De les hieruit is niet dat een haalbaarheidsonderzoek nooit zinvol is. De les is vooral: een haalbaarheidsonderzoek is geen garantie dat spoor 2 achterwege kan blijven. De gehele situatie en de daadwerkelijk geleverde re-integratie-inspanningen blijven van belang.

Hoe wij hier bij Your Next Arbo naar kijken

In de praktijk zien wij regelmatig dat vanuit een andere arbodienst wordt geadviseerd om eerst een haalbaarheidsonderzoek spoor 2 te laten uitvoeren. De gedachte daarachter is begrijpelijk.

Eerst onderzoeken of een tweede spoortraject voldoende kans van slagen heeft en daarna bepalen of het traject daadwerkelijk wordt gestart.

Bij Your Next Arbo kiezen wij daar bewust anders voor. Wij voeren geen aparte haalbaarheidsonderzoeken uit met als doel om vooraf te bepalen of een spoor 2-traject wel of niet zinvol is. Dit omdat wij geloven dat je vooraf niet altijd kunt voorspellen wat een werknemer tijdens een traject kan bereiken. Iemand kan bij de start van een spoor 2-traject weinig mogelijkheden lijken te hebben. Maar gedurende het traject kan er veel veranderen:

·       de belastbaarheid kan verbeteren;

·       het zelfvertrouwen kan groeien;

·       een werknemer kan nieuwe interesses of kwaliteiten ontdekken;

·       een andere sector kan in beeld komen;

·       een zoekprofiel kan worden verbreed;

·       of er ontstaat een mogelijkheid op de arbeidsmarkt die bij de start van het traject nog niet zichtbaar was.

Dat is voor ons precies de meerwaarde van een goed uitgevoerd spoor 2-traject. Wij kijken daarom niet alleen naar de vraag: “is spoor 2 haalbaar?” Maar vooral naar: “wat is er op dit moment mogelijk en wat kunnen we doen om die mogelijkheden te vergroten?”

Wij geloven dat er altijd iets te winnen is

Dat betekent niet dat iedere werknemer uiteindelijk een passende baan vindt. Een spoor 2-traject geeft geen garantie op duurzame plaatsing. Soms zijn de mogelijkheden echt beperkt. Maar wij geloven wel dat er binnen een spoor 2-traject altijd iets te onderzoeken, te ontwikkelen of in beweging te brengen is. Dat kan een concrete werkhervatting zijn. Maar het kan ook gaan om:

·       het vergroten van zelfvertrouwen; 

·       het ontdekken van nieuwe mogelijkheden; 

·       het ontwikkelen van vaardigheden; 

·       het verbreden van het zoekprofiel; 

·       het opbouwen van een netwerk; 

·       het ontdekken van een andere werkomgeving; 

·       of het vinden van een richting die eerder niet in beeld was. 

Daarom kijken we bij Your Next Arbo niet alleen naar wat iemand op papier kan. We kijken naar de persoon, de mogelijkheden, de belastbaarheid, de werkervaring, de vaardigheden en de situatie op dat moment. En die situatie kan veranderen.

Maatwerk staat centraal

Een spoor 2-traject moet wat ons betreft geen standaard stappenplan zijn dat voor iedere werknemer hetzelfde verloopt. De ene werknemer heeft behoefte aan veel begeleiding en ondersteuning bij het ontdekken van mogelijkheden. De ander weet al goed welke richting passend is, maar heeft ondersteuning nodig bij het vinden van werkgevers. En weer een andere werknemer moet eerst meer vertrouwen krijgen in wat hij of zij nog kan. Daarom leveren wij maatwerk. We kijken gedurende het traject steeds opnieuw: wat is er nu mogelijk? En: wat is er nodig om een volgende stap te zetten?

Dat betekent ook dat we niet alleen kijken naar de situatie zoals die bij de start van het traject is.

Want de situatie van een werknemer kan wijzigen. En als de situatie verandert, veranderen mogelijk ook de kansen.

Een haalbaarheidsonderzoek kijkt vooruit, een spoor 2-traject brengt mogelijkheden in beweging

Dat is misschien wel het belangrijkste verschil in onze visie. Een haalbaarheidsonderzoek probeert vooraf een inschatting te maken van de kans van slagen. Een spoor 2-traject geeft vervolgens de mogelijkheid om daadwerkelijk met de werknemer aan de slag te gaan en te onderzoeken wat er mogelijk is.

Wij vinden het zonde om iemand vooraf het label “weinig kansrijk” te geven en daarmee mogelijk kansen onbenut te laten. Niet omdat wij denken dat iedereen duurzaam geplaatst kan worden. Maar omdat je soms pas ontdekt wat iemand kan wanneer je daadwerkelijk aan de slag gaat. Wat op papier beperkt lijkt, kan in de praktijk toch mogelijkheden bieden. En andersom kan een werknemer die aanvankelijk kansrijk lijkt, tijdens het traject tegen andere beperkingen aanlopen. Daarom blijven wij kijken, bijsturen en maatwerk leveren.

Wanneer kan spoor 2 wel achterwege blijven?

Dit betekent niet dat iedere werknemer automatisch een spoor 2-traject moet krijgen. Er zijn situaties waarin spoor 2 niet of nog niet aan de orde is. 

Een belangrijk uitgangspunt van UWV is dat spoor 2 na de Eerstejaarsevaluatie achterwege kan blijven wanneer er binnen drie maanden concreet perspectief bestaat op structurele werkhervatting binnen de eigen organisatie. Dat kan bijvoorbeeld in het eigen werk, aangepast werk of ander passend werk zijn. 

Ook kunnen er situaties zijn waarin de belastbaarheid tijdelijk zo beperkt is dat re-integratieactiviteiten niet of nauwelijks mogelijk zijn. Het gaat daarom altijd om de concrete situatie van de werknemer. En vooral om de vraag: welke mogelijkheden zijn er op dit moment en welke inspanningen mogen van werkgever en werknemer worden verwacht?

Spoor 1 en spoor 2 kunnen naast elkaar bestaan

Een tweede spoor betekent bovendien niet dat spoor 1 automatisch stopt. Als er nog mogelijkheden zijn binnen de eigen organisatie, moeten deze serieus worden onderzocht.

Tegelijkertijd kan het nodig zijn om de kansen buiten de organisatie te vergroten. UWV beschrijft dat werkgever en werknemer alle hervattingsmogelijkheden moeten blijven onderzoeken, bijvoorbeeld wanneer de belastbaarheid verandert of wanneer er iets verandert binnen de organisatie. Daarom kunnen spoor 1 en spoor 2 naast elkaar lopen. Het doel blijft hetzelfde:

de werknemer zo goed mogelijk begeleiden naar passend en duurzaam werk.

Praktijkvoorbeeld: weinig mogelijkheden op papier

Stel: een werknemer is langere tijd ziek. Uit het arbeidsdeskundig onderzoek blijkt dat terugkeer in de eigen functie niet mogelijk is. Ook binnen de organisatie zijn weinig andere mogelijkheden.

Vanuit de arbodienst wordt vervolgens geadviseerd om eerst een haalbaarheidsonderzoek spoor 2 uit te voeren. Uit het onderzoek komt naar voren dat de kansen op de externe arbeidsmarkt beperkt zijn. Er worden weinig passende functies gevonden.

De vraag is dan: wat doe je vervolgens? Je kunt concluderen dat een spoor 2-traject weinig kansrijk is. Maar je kunt ook zeggen: “laten we met deze werknemer aan de slag gaan en onderzoeken wat er wél mogelijk is.” Bijvoorbeeld door te kijken naar andere sectoren, andere functies, vaardigheden die kunnen worden ingezet, een andere manier van solliciteren of mogelijkheden die tijdens gesprekken naar voren komen.

En wat als de werknemer na enkele maanden meer belastbaar blijkt? Of meer vertrouwen krijgt?

Of ontdekt dat een andere functie eigenlijk goed past? Dan is de situatie veranderd.

Dat is precies waarom wij bij Your Next Arbo liever niet vooraf de conclusie trekken dat spoor 2 geen zin heeft. Door daadwerkelijk met de werknemer aan de slag te gaan, kunnen nieuwe mogelijkheden zichtbaar worden.

Wat kun je als werkgever doen als een haalbaarheidsonderzoek wordt geadviseerd?

Krijg je vanuit je arbodienst het advies om eerst een haalbaarheidsonderzoek spoor 2 te laten uitvoeren? Dan is het verstandig om een aantal vragen te stellen.

1. Waarom wordt het haalbaarheidsonderzoek geadviseerd?

Wat is precies de reden om eerst de haalbaarheid te onderzoeken?

2. Wat zegt het arbeidsdeskundig onderzoek?

Is er nog perspectief binnen spoor 1? En wat zegt het onderzoek over de mogelijkheden buiten de organisatie?

3. Hoe actueel is de belastbaarheid?

Is de belastbaarheid sinds het arbeidsdeskundig onderzoek veranderd?

4. Wat gebeurt er na het haalbaarheidsonderzoek?

Wordt spoor 2 gestart als het onderzoek mogelijkheden ziet? En wat gebeurt er als de kansen beperkt worden ingeschat?

5. Welke mogelijkheden zijn er nu al?

Ook als de mogelijkheden beperkt lijken, kan het waardevol zijn om te onderzoeken wat er wél kan.

6. Kan de situatie veranderen?

En zo ja: hoe wordt daar tijdens het re-integratieproces rekening mee gehouden?

Conclusie: is een haalbaarheidsonderzoek spoor 2 nodig?

Een haalbaarheidsonderzoek kan waardevolle informatie opleveren. Maar wij vinden het belangrijk dat een werkgever zich realiseert dat een haalbaarheidsonderzoek niet automatisch hetzelfde is als een spoor 2-traject en ook niet automatisch betekent dat spoor 2 achterwege kan blijven.

Bij Your Next Arbo kiezen wij daarom voor een andere benadering. Wij zeggen niet vooraf: “is deze werknemer kansrijk genoeg voor spoor 2?” Wij vragen liever: “wat is er mogelijk en wat kunnen we doen om die mogelijkheden te vergroten?” Want een werknemer is meer dan de beperkingen uit een rapport. De situatie kan veranderen. Mogelijkheden kunnen ontstaan. En soms ontdek je pas wat iemand kan als je daadwerkelijk met iemand aan de slag gaat.

Daarom geloven wij dat er in ieder spoor 2-traject iets te onderzoeken, te ontwikkelen of in beweging te brengen is. Niet ieder traject eindigt met een baan. Maar ieder traject kan wel bijdragen aan een beter beeld van wat mogelijk is. Dat is hoe wij bij Your Next Arbo naar spoor 2 kijken.

FAQ - Veelgestelde vragen over haalbaarheidsonderzoek spoor 2

Wat is een haalbaarheidsonderzoek spoor 2?

Een haalbaarheidsonderzoek brengt in kaart hoe kansrijk een tweede spoortraject voor een werknemer lijkt. Hierbij wordt onder andere gekeken naar de belastbaarheid, werkervaring, opleiding, vaardigheden en mogelijkheden op de arbeidsmarkt.

Wie adviseert een haalbaarheidsonderzoek spoor 2?

Een dergelijk onderzoek kan vanuit een arbodienst of andere betrokken deskundige worden geadviseerd wanneer er twijfel bestaat over de haalbaarheid van re-integratie buiten de eigen organisatie. De precieze aanpak verschilt per situatie en aanbieder.

Is een haalbaarheidsonderzoek verplicht?

Een haalbaarheidsonderzoek is niet hetzelfde als het wettelijke spoor 2-traject. Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen een onderzoek naar de haalbaarheid en daadwerkelijke re-integratieactiviteiten in spoor 2.

Kun je spoor 2 overslaan na een haalbaarheidsonderzoek?

Niet automatisch. Een conclusie dat spoor 2 weinig kansrijk is, betekent niet zonder meer dat de werkgever geen tweede-spooractiviteiten hoeft te verrichten. De totale re-integratiesituatie en de geleverde inspanningen zijn van belang. 

Wanneer moet spoor 2 worden gestart?

Volgens de Werkwijzer Poortwachter moet een adequaat tweede spoor worden gestart zodra er geen zicht meer is op structurele werkhervatting binnen de eigen organisatie. Als uitgangspunt noemt UWV uiterlijk zes weken na de Eerstejaarsevaluatie, tenzij er binnen drie maanden concreet perspectief bestaat op structurele werkhervatting binnen de eigen organisatie. 

Kan een haalbaarheidsonderzoek ook eerder plaatsvinden?

Ja. Er is geen reden om een onderzoek per definitie pas rond de Eerstejaarsevaluatie te bespreken. Wanneer er eerder aanleiding is om de mogelijkheden van spoor 2 te onderzoeken, kan dat relevant zijn. Het is wel belangrijk dat een eventueel onderzoek niet leidt tot onnodige vertraging van noodzakelijke re-integratieactiviteiten.

Voert Your Next Arbo haalbaarheidsonderzoeken spoor 2 uit?

Nee. In de praktijk komen wij regelmatig situaties tegen waarin vanuit een andere arbodienst een haalbaarheidsonderzoek spoor 2 is geadviseerd. Bij Your Next Arbo kiezen wij ervoor om niet eerst een apart onderzoek uit te voeren om te bepalen of spoor 2 wel of niet kansrijk is. Wij starten liever vanuit de vraag welke mogelijkheden er zijn en hoe we die kunnen vergroten.

Waarom doet Your Next Arbo dit anders?

Wij geloven dat je vooraf niet altijd kunt voorspellen wat een werknemer tijdens een spoor 2-traject kan bereiken. De situatie, belastbaarheid, interesses en mogelijkheden kunnen veranderen. Daarom kiezen wij voor een actieve aanpak en maatwerk gedurende het traject.

Is ieder spoor 2-traject succesvol?

Nee. Een spoor 2-traject biedt geen garantie op een baan. Het doel is om de mogelijkheden voor werkhervatting zo goed mogelijk te onderzoeken en te vergroten. Soms leidt dat tot een concrete werkhervatting, maar soms ook tot nieuwe inzichten, vaardigheden of een andere richting.

Waarom is maatwerk belangrijk bij spoor 2?

Iedere werknemer heeft een andere achtergrond, belastbaarheid, werkervaring en arbeidsmarktpositie. Bovendien kan de situatie gedurende het traject veranderen. Daarom kijken wij voortdurend naar wat op dat moment passend en haalbaar is.

Wat als de belastbaarheid van de werknemer verandert?

Dan moet opnieuw naar de re-integratiemogelijkheden worden gekeken. UWV geeft ook aan dat werkgever en werknemer de hervattingsmogelijkheden moeten blijven onderzoeken wanneer bijvoorbeeld de belastbaarheid of de organisatie verandert.