Twintigers steeds vaker in de WIA door psychische klachten: wat kunnen werkgever doen?

Twintigers staan aan het begin van hun loopbaan. Toch belanden zij steeds vaker langdurig in de WIA vanwege psychische klachten. Tussen 2018 en 2025 nam de WIA-instroom onder mannen van 20 tot 30 jaar met 84% toe. Bij vrouwen in dezelfde leeftijdsgroep was de stijging maar liefst 121%. Psychische klachten spelen hierbij een belangrijke rol.

Dat zijn opvallende cijfers. Want hoe kan het dat mensen die nog aan het begin van hun loopbaan staan, steeds vaker langdurig uitvallen? En misschien nog belangrijker voor werkgevers: zien we de signalen op tijd?

Twintigers en de WIA: een opvallende ontwikkeling

De stijging onder twintigers valt op binnen een bredere ontwikkeling. Psychische aandoeningen zijn inmiddels een belangrijke oorzaak van WIA-instroom. UWV meldt dat de instroom vanwege psychische klachten in 2025 gemiddeld 29% hoger lag dan in 2022. Vooral bij mensen onder de 40 jaar is deze ontwikkeling zichtbaar.

De totale WIA-instroom kwam in 2025 uit op 71.300. Voor 2026 verwacht UWV een stijging naar ongeveer 80.900. Die stijging heeft meerdere oorzaken, waaronder de herinvoering van de 60-plusmaatregel en een administratief effect door voorschotten. Daarnaast verwacht UWV meer WIA-aanvragen vanwege een verdere toename van het aantal mensen met psychische klachten. 

Waarom vallen juist jonge werknemers uit?

Daar is geen eenvoudige verklaring voor. Onderzoek naar mentale gezondheid laat zien dat psychische problemen al langere tijd toenemen en dat de groei relatief sterk is onder jongeren en jongvolwassenen.

Verschillende vormen van belasting kunnen zich daarbij opstapelen. Werk is daar één onderdeel van. Denk aan hoge werkdruk, personeelstekorten, prestatiedruk, onzekerheid over werk, weinig herstelmogelijkheden of moeite om werk en privé te combineren. Daar kunnen studie, financiële zorgen, relaties, mantelzorg of andere verantwoordelijkheden naast bestaan. Juist die combinatie van verschillende belastingen krijgt steeds meer aandacht. Psychische klachten ontstaan niet alleen door het werk. Toch is het belangrijk om als werkgever ook kritisch naar de werkomgeving te kijken.

De werknemer meldt zich ziek. Maar wanneer begon het eigenlijk?

Een WIA-aanvraag komt niet uit de lucht vallen. Voordat iemand na een langdurige periode van ziekte een WIA-aanvraag doet, is er meestal al een heel traject aan voorafgegaan. De werknemer heeft zich ziekgemeld, er zijn gesprekken geweest, het werk is mogelijk aangepast en er is geprobeerd te re-integreren.

De WIA is daarmee vooral het eindpunt van een proces dat vaak al veel eerder zichtbaar was. Als we de cijfers over twintigers serieus nemen, is het dus interessant om een stap terug te doen. Niet alleen kijken naar de werknemer die inmiddels langdurig ziek is, maar ook naar de periode daarvoor.

Veel werknemers trekken niet vanzelf aan de bel

Daar zit een belangrijke uitdaging. Werknemers met psychische klachten blijven soms nog lange tijd doorwerken. Niet iedereen wil toegeven dat het minder goed gaat. Schaamte of angst kan daarbij een rol spelen. Het kan zichtbaar worden doordat iemand verandert. Iemand die altijd enthousiast was, wordt stiller. Iemand die altijd alles af had, maakt ineens veel fouten. Iemand die structureel overwerkt, kan opeens niet meer bijbenen. Los van elkaar hoeven deze signalen niets te betekenen. Een duidelijke verandering in gedrag of functioneren kan wel een reden zijn om het gesprek aan te gaan.

Kijk breder als werkgever

Bij psychische klachten bestaat het risico dat alle aandacht naar de werknemer gaat. Wat heeft iemand? Wat kan iemand niet? Hoe lang duurt het herstel? De NVAB-richtlijn Psychische Problemen kijkt breder. De bedrijfsarts kijkt niet alleen naar de werknemer, maar ook naar de werkomgeving en de wisselwerking tussen de werknemer en die omgeving. Daarbij staat onder meer het functioneren centraal.

Dat is een belangrijk verschil. Want soms ligt de grootste belemmering bij de werknemer zelf. Maar soms zit een belangrijk deel van het probleem in de omstandigheden. Denk aan structureel hoge werkdruk, conflicten, onvoldoende steun, een reorganisatie of onduidelijkheid over verwachtingen. In dat geval heeft alleen de werknemer begeleiden weinig zin. Dan moet je ook naar het werk kijken.

Psychische klachten betekenen niet automatisch: niet werken

Ook dat is een belangrijk uitgangspunt. Iemand kan psychische klachten hebben en toch bepaalde werkzaamheden goed kunnen uitvoeren. Andersom kan iemand met relatief beperkte klachten op een bepaald moment juist moeite hebben om het werk vol te houden. Klachten en functioneren zijn niet hetzelfde. Misschien kan iemand tijdelijk minder uren werken. Of zijn bepaalde taken het probleem en andere juist niet. Ook kan meer structuur of juist minder prikkels helpen. De oplossing verschilt per persoon.

De rol van de bedrijfsarts

Bij psychische klachten kan de bedrijfsarts helpen om de vertaalslag naar werk te maken. Niet door aan de werkgever te vertellen welke diagnose een werknemer heeft, maar door te beoordelen wat de gezondheidssituatie betekent voor het functioneren en welke mogelijkheden er zijn ten aanzien van werk. Voor werkgevers betekent dat vooral: je hoeft niet zelf te bepalen wat medisch verstandig is. Maar je kunt wel zorgen dat de juiste deskundigheid op tijd wordt ingezet.

Wat kun je als werkgever concreet doen?

Je kunt psychische klachten niet altijd voorkomen. Je kunt wél eerder signaleren en voorkomen dat problemen onnodig groter worden. Een paar praktische aandachtspunten:

1.         Wacht niet op de ziekmelding
Zie je dat een jonge medewerker structureel overwerkt, fouten maakt, zich terugtrekt of minder goed functioneert? Wacht dan niet af tot iemand zich ziek meldt. Plan een gesprek en vraag hoe het gaat en hoe de medewerker het werk ervaart.

2.         Bespreek werkdruk concreet
Vraag niet alleen: “Gaat het goed?” maar bijvoorbeeld: “Welke werkzaamheden kosten je op dit moment de meeste energie?” of “Lukt het om je werk binnen je normale uren af te krijgen?” Zo krijg je sneller zicht op waar de belasting zit.

3.         Kijk naar wat iemand nodig heeft om goed te kunnen functioneren
Misschien is de oplossing tijdelijk minder uren, een andere taakverdeling, meer structuur of juist minder prikkels. Kijk samen wat haalbaar is. Daarmee hoef je geen medische beoordeling te maken.

4.         Maak leidinggevenden verantwoordelijk voor het gesprek, niet voor de diagnose
Een leidinggevende hoeft geen psycholoog te zijn. Wel moet hij of zij veranderingen in functioneren kunnen herkennen en weten wanneer het verstandig is om hulp in te schakelen.

5.         Schakel de bedrijfsarts tijdig in
Wacht niet altijd tot iemand volledig is uitgevallen. Wanneer gezondheid en functioneren elkaar duidelijk raken, kan de bedrijfsarts meedenken over de mogelijkheden en de relatie tussen werk en gezondheid. Dit kan bijvoorbeeld door middel van een preventief spreekuur.

6.         Kijk ook kritisch naar je eigen organisatie
Als meerdere medewerkers tegen dezelfde problemen aanlopen, is het verstandig om verder te kijken dan het individu. Is de werkdruk structureel te hoog? Zijn verwachtingen duidelijk? Is er voldoende begeleiding? Kunnen medewerkers hun grenzen aangeven?

Preventie begint vóór de ziekmelding

Preventie begint bij de manier waarop werk wordt georganiseerd, bij leidinggevenden die weten welke signalen ze kunnen herkennen, bij medewerkers die zich veilig genoeg voelen om aan te geven dat de grens dichterbij komt en bij een organisatie die niet pas reageert wanneer iemand volledig is uitgevallen.

Dat betekent niet dat iedere ziekmelding te voorkomen is. Psychische klachten kunnen ook ontstaan door factoren waar een werkgever geen invloed op heeft. Maar dat is geen reden om niets te doen.

Twintigers vragen om een andere aanpak

Een jonge werknemer die enthousiast is, veel wil leren en graag verantwoordelijkheid pakt, wordt gemakkelijk gezien als iemand die het allemaal wel aankan. Juist daar kan een risico zitten. En iemand die altijd “ja” zegt, geeft niet automatisch aan wanneer het te veel wordt. 

Voor werkgevers ligt hier de opdracht om het gesprek over werk, verwachtingen, werkdruk en ontwikkeling normaal te maken. Niet pas wanneer iemand uitvalt, maar ook wanneer het goed gaat. Niet iedere psychische klacht kan worden voorkomen. Niet iedere werknemer kan doorwerken. Maar soms is een ziekmelding het eindpunt van een proces dat al veel eerder zichtbaar was. De kunst is om dat proces eerder te herkennen.

FAQ - Veelgestelde vragen over twintigers, psychische klachten en de WIA

Nemen twintigers daadwerkelijk vaker de WIA in?

Ja. Uit een analyse van UWV-cijfers over 2018 tot en met 2025 blijkt dat de WIA-instroom onder mensen van 20 tot 30 jaar sterk is toegenomen. Bij mannen steeg deze met 84% en bij vrouwen met 121%. Psychische klachten spelen daarbij een belangrijke rol.

Wat zijn de belangrijkste oorzaken van WIA-instroom bij jongeren?

Psychische aandoeningen zijn een belangrijke oorzaak van WIA-instroom. UWV meldt dat de instroom vanwege psychische klachten in 2025 gemiddeld 29% hoger lag dan in 2022. De oorzaken van psychische klachten zijn meestal niet tot één factor terug te brengen.

Waarom hebben steeds meer jongeren psychische klachten?

Daar is geen eenduidige oorzaak voor. Onderzoek naar mentale gezondheid laat zien dat psychische problemen onder jongeren en jongvolwassenen de afgelopen jaren zijn toegenomen. Verschillende factoren kunnen daarbij een rol spelen, waaronder maatschappelijke omstandigheden, persoonlijke omstandigheden en belasting op het werk.

Kan werk psychische klachten veroorzaken?

Werk kan onderdeel zijn van een bredere combinatie van factoren. Hoge werkdruk, conflicten, onvoldoende sociale steun of andere ongunstige arbeidsomstandigheden kunnen een rol spelen. Dat betekent niet dat psychische klachten automatisch door het werk worden veroorzaakt.

Hoe herken je psychische overbelasting bij een jonge werknemer?

Let vooral op duidelijke veranderingen. Bijvoorbeeld terugtrekking, vermoeidheid, vaker fouten maken, moeite met concentratie, ander gedrag of structureel overwerken. Een enkel signaal hoeft niets te betekenen. Een verandering in functioneren kan wel aanleiding zijn voor een gesprek.

Mag een werkgever vragen of een werknemer psychische klachten heeft?

Een werkgever mag niet vragen naar een medische diagnose of medische details. Wel kan een werkgever vragen hoe het gaat en of iemand problemen ervaart in het werk. De bedrijfsarts kan beoordelen wat de gezondheidssituatie betekent voor het functioneren en de mogelijkheden voor werk.

Kan iemand met psychische klachten blijven werken?

Dat kan. Psychische klachten betekenen niet automatisch dat iemand niet kan werken. De mogelijkheden verschillen per persoon en per werksituatie. De bedrijfsarts kan hierover adviseren.

Wanneer is het verstandig om de bedrijfsarts in te schakelen?

Wanneer er vragen ontstaan over de invloed van gezondheid op het werk, over dreigende uitval of over mogelijkheden voor werkhervatting, kan de bedrijfsarts worden ingeschakeld. Dat hoeft niet pas na een langdurige ziekmelding.

Kan een werkgever psychisch verzuim voorkomen?

Niet volledig. Wel kan een werkgever bijdragen aan vroegsignalering en een gezonde werkomgeving. Denk aan het bespreekbaar maken van werkdruk, regelmatig contact met medewerkers en tijdig deskundige ondersteuning inschakelen.

Wat kan Your Next Arbo betekenen?

Your Next Arbo ondersteunt werkgevers bij verzuimbegeleiding, re-integratie en preventie. Bij psychische klachten kijken we niet alleen naar het verzuim zelf, maar ook naar de mogelijkheden van de werknemer en de omstandigheden rondom het werk.